Kort gezegd: R290 is de technische naam voor propaan, een natuurlijk koelmiddel met een GWP van 3 tegenover 675 voor R32 en 2.088 voor R410A. Warmtepompen op R290 halen aanvoertemperaturen tot 70-75 °C, waardoor bestaande radiatoren meestal kunnen blijven hangen, en ontsnappen aan de Europese uitfasering van gefluoreerde gassen. In België kost een volledige installatie met een R290-lucht-waterwarmtepomp doorgaans 11.000 tot 18.000 euro inclusief 6 % btw, vóór aftrek van Mijn VerbouwPremie.
De essentie- Propaan heeft een klimaatimpact die ongeveer 225 keer lager ligt dan R32 en valt buiten de quotaregeling van de F-gassenverordening.
- De hoge kritische temperatuur van propaan (96,7 °C) maakt renovatie zonder vloerverwarming realistisch: 65 tot 75 °C aanvoer is haalbaar.
- R290 is brandbaar (veiligheidsklasse A3): de buitenunit moet op afstand blijven van kelderopeningen, lichtkokers en rioolputten.
- De meerprijs tegenover een R32-toestel bedraagt vandaag nog 500 à 1.500 euro, maar krimpt snel nu vrijwel elke fabrikant overschakelt.
- Wat is R290 precies en waarom propaan?
- GWP, F-gassenverordening en de uitfasering van HFK's
- Rendement en aanvoertemperatuur: de echte troef van R290
- Brandbaarheid, veiligheid en plaatsingsregels
- Prijs van een R290-warmtepomp in België (2026)
- Premies, btw en terugverdientijd
- Waar u op moet letten bij uw keuze
Meer dan 80 % van de nieuwe lucht-waterwarmtepompen die in 2026 op de Europese markt komen in het vermogenssegment tot 12 kW, werkt op propaan. Vijf jaar geleden was dat aandeel nog geen 10 %. Die kanteling is geen modegril: ze is het rechtstreekse gevolg van een Europese verordening die synthetische koelmiddelen stap voor stap van de markt duwt. Wie vandaag investeert, kiest dus best bewust. Dit artikel legt uit wat het R290 koelmiddel in een warmtepomp betekent, waarom propaan de toekomst is, en wat het u concreet kost in Vlaanderen.
Wat is R290 precies en waarom propaan?
R290 is de koeltechnische aanduiding voor propaan met een zuiverheid van minstens 99,5 %, een natuurlijk koolwaterstofgas dat in een warmtepomp dienstdoet als warmteoverdrachtsmedium. Het is hetzelfde molecuul als in een gasfles voor de barbecue, maar dan gezuiverd en watervrij, en het circuleert in een hermetisch gesloten circuit van enkele honderden grammen.
Een koelmiddel is de vloeistof die in de warmtepomp afwisselend verdampt en condenseert. Bij het verdampen onttrekt ze warmte aan de buitenlucht, bij het condenseren geeft ze die warmte af aan uw verwarmingswater. De eigenschappen van dat molecuul bepalen dus rechtstreeks hoe warm het water kan worden en hoeveel elektriciteit de compressor daarvoor nodig heeft.
Propaan scoort op drie fysische punten uitzonderlijk goed:
- Kookpunt van -42 °C: de warmtepomp blijft warmte oogsten uit de lucht tot ver onder het vriespunt, wat in het Belgische klimaat ruim volstaat.
- Kritische temperatuur van 96,7 °C: dit is de fysieke bovengrens waarbij het gas nog kan condenseren. Ze ligt veel hoger dan bij R32 (78,1 °C), waardoor propaan comfortabel water van 70 °C kan produceren zonder dat het rendement instort.
- Uitstekende thermodynamische eigenschappen: propaan heeft een hoge verdampingswarmte, waardoor er relatief weinig koelmiddel nodig is. Een monobloc van 8 kW bevat meestal 400 tot 900 gram, tegenover 1,5 à 2,5 kilogram R32 bij een vergelijkbaar toestel.
Daarnaast is propaan een restproduct van de aardolie- en aardgasverwerking. Het is overal beschikbaar, spotgoedkoop per kilogram en niet onderworpen aan importquota, in tegenstelling tot de synthetische HFK-gassen die uit een beperkt aantal fabrieken komen.
GWP, F-gassenverordening en de uitfasering van HFK's
Het beslissende cijfer heet GWP, of Global Warming Potential: de opwarmingsimpact van één kilogram gas over honderd jaar, met CO₂ als referentie (GWP = 1). Propaan haalt een GWP van 3. Ter vergelijking: één kilogram R410A die ontsnapt, komt overeen met meer dan twee ton CO₂, ongeveer de uitstoot van een auto die 12.000 kilometer rijdt.
| Koelmiddel | GWP | Veiligheidsklasse | Max. aanvoertemperatuur | Status in Europa |
|---|---|---|---|---|
| R290 (propaan) | 3 | A3 (sterk brandbaar) | 70-75 °C | Onbeperkt toegelaten |
| R32 | 675 | A2L (licht brandbaar) | 55-60 °C | Wordt uitgefaseerd |
| R410A | 2.088 | A1 (niet brandbaar) | 50-55 °C | Nog nauwelijks in nieuwe toestellen |
| R744 (CO₂) | 1 | A1 (niet brandbaar) | 80-90 °C | Vooral sanitair warm water en industrie |
| R1234ze | < 1 | A2L (licht brandbaar) | 60-65 °C | Nichetoepassingen, groot vermogen |
De herziene F-gassenverordening (EU) 2024/573, van kracht sinds maart 2024, legt een dubbele klem aan. Enerzijds daalt het invoerquotum voor HFK's stapsgewijs richting nul in 2050, wat de prijs van R32 en R410A jaar na jaar opdrijft. Anderzijds komen er harde verbodsdata voor toestellen: vanaf 1 januari 2027 mogen monobloc-warmtepompen tot 12 kW geen koelmiddel met een GWP van 150 of meer bevatten, en voor split-systemen volgen gelijkaardige grenzen tussen 2027 en 2033.
Voor een particulier betekent dat vooral iets over de lange termijn. Een warmtepomp gaat 15 tot 20 jaar mee. Een toestel op R32 dat u in 2026 plaatst, moet in 2038 nog bijgevuld kunnen worden met een koelmiddel dat tegen dan schaars en duur is. Propaan blijft daarentegen gewoon verkrijgbaar aan enkele euro's per kilogram. Dat toekomstbestendige karakter is minstens even belangrijk als het ecologische argument.
Rendement en aanvoertemperatuur: de echte troef van R290
De grootste praktische winst van propaan zit niet in het GWP, maar in de temperatuur die het toestel haalt. Een R290-warmtepomp levert water van 65 tot 75 °C, ook bij een buitentemperatuur van -7 °C, terwijl klassieke R32-toestellen bij vriesweer vaak terugvallen naar 50 à 55 °C.
Dat verschil beslist over de omvang van uw renovatie. Bij een gemiddelde Vlaamse woning uit de jaren 70 of 80 met bestaande radiatoren en een basisisolatie, volstaat een R290-toestel doorgaans zonder de radiatoren te vervangen. Bij een R32-toestel is er in datzelfde huis vaak een bijkomende investering van 3.000 à 8.000 euro nodig aan grotere radiatoren of vloerverwarming.
Concrete prestatiecijfers voor courante R290-monoblocs van 6 tot 12 kW in het Belgische klimaat:
- SCOP bij 35 °C (vloerverwarming): 4,6 tot 5,3. Per kWh elektriciteit levert het toestel dus bijna vijf kWh warmte.
- SCOP bij 55 °C (radiatoren): 3,2 tot 3,9, ongeveer 10 tot 15 % beter dan een gelijkwaardig R32-toestel op hetzelfde regime.
- Sanitair warm water: 60 °C zonder elektrische bijverwarming, wat de legionellacyclus energetisch veel goedkoper maakt.
Let wel op de nuance: hoe hoger de aanvoertemperatuur, hoe lager het rendement, ook bij propaan. Wie zijn stookcurve op 70 °C laat staan omdat het kan, verbrandt zijn winst. De juiste aanpak is een warmtepomp op R290 die de hoge temperatuur enkel bij extreme kou aanspreekt, en de rest van het jaar op 40 à 45 °C draait. Een correct ingeregelde stookcurve is goed voor 15 tot 25 % van uw jaarverbruik.
Ook interessant voor koeling
Veel R290-monoblocs bieden actieve koeling via een omkeerbare cyclus. In combinatie met vloerverwarming levert dat 2 tot 3 °C temperatuurdaling in de zomer aan een zeer laag verbruik. De technische randvoorwaarden leest u in ons artikel over koelen met een warmtepomp.
Brandbaarheid, veiligheid en plaatsingsregels
Propaan is geklasseerd als A3: niet-toxisch maar sterk brandbaar. Dat is de reden waarom R290-warmtepompen vrijwel altijd als monobloc worden uitgevoerd, met het volledige koelcircuit hermetisch gesloten in de buitenunit. Binnen circuleert enkel water, precies zoals bij uw oude gasketel.
De veiligheidseisen staan in de norm IEC 60335-2-40 en in EN 378. Voor een particulier vertalen die zich in enkele heldere plaatsingsregels:
- Propaan is zwaarder dan lucht en zakt bij een lek naar beneden. De buitenunit mag daarom niet vlak bij een kelderraam, lichtkoker, keldergat of ongesifonneerde rioolput staan. Fabrikanten schrijven meestal 1 tot 2 meter vrije afstand voor, afhankelijk van de vulhoeveelheid.
- Binnen die veiligheidszone mogen geen ontstekingsbronnen staan: geen stopcontact, geen buitenverlichting met schakelaar, geen ventilatie-aanzuig.
- Plaatsing in een gesloten nis of ommuurde kast is af te raden tenzij de fabrikant het uitdrukkelijk toelaat, omdat gas zich daar kan ophopen.
- De installatie moet gebeuren door een erkend en gecertificeerd installateur. Voor werken aan het koelcircuit is een koeltechnisch certificaat vereist; bij een monobloc blijft dat circuit gesloten, wat de plaatsing net eenvoudiger maakt.
De reële risico's zijn beperkt. De vulhoeveelheid van 400 tot 900 gram komt overeen met ongeveer een derde van een campinggasfles, en het circuit staat onder controle van drukbeveiligingen. Voor een warmtepomp in een appartement vraagt de afstandsregel wel extra aandacht, zeker bij plaatsing op een terras of een balkon boven een garagetoegang.
Prijs van een R290-warmtepomp in België (2026)
Een volledige installatie met een lucht-waterwarmtepomp op propaan kost in Vlaanderen 11.000 tot 18.000 euro inclusief 6 % btw, afhankelijk van het vermogen, de complexiteit van de hydraulische aansluiting en de vraag of er een sanitaire boiler bij komt.
| Post | Richtprijs incl. 6 % btw | Toelichting |
|---|---|---|
| R290-monobloc 6 kW | 6.500 - 8.500 € | Rijwoning of goed geïsoleerde woning tot 150 m² |
| R290-monobloc 8-10 kW | 8.000 - 11.000 € | Meest gekozen vermogen bij renovatie |
| R290-monobloc 12-16 kW | 10.500 - 14.000 € | Grote of matig geïsoleerde vrijstaande woning |
| Plaatsing en hydraulica | 2.500 - 5.000 € | Sokkel, leidingwerk, buffervat, regeling, inbedrijfstelling |
| Sanitaire boiler 200-300 l | 1.200 - 2.400 € | Optioneel, vaak al geïntegreerd in de binnenunit |
De meerprijs van propaan tegenover een gelijkwaardig R32-toestel bedraagt vandaag nog 500 tot 1.500 euro. Dat verschil komt uit de zwaardere veiligheidsvoorschriften in de productie en de kleinere schaal. Het krimpt zichtbaar: fabrikanten die hun volledige gamma omschakelen, halen dezelfde schaalvoordelen als bij R32, en verschillende merken hanteren intussen identieke catalogusprijzen voor beide varianten.
Reken daarnaast op 150 tot 250 euro per jaar voor het onderhoudscontract, en op een levensduur van 15 tot 20 jaar voor de buitenunit. De compressor is doorgaans het onderdeel dat als eerste vervangen wordt, na 12 à 18 jaar.
Premies, btw en terugverdientijd
Vlaanderen ondersteunt de plaatsing van een lucht-waterwarmtepomp via Mijn VerbouwPremie, met bedragen die afhangen van uw inkomenscategorie. Voor een lucht-waterwarmtepomp ligt de steun in de orde van 1.500 tot 3.000 euro; voor een geothermische warmtepomp aanzienlijk hoger. De exacte bedragen en voorwaarden worden jaarlijks bijgesteld, dus controleer ze vóór u tekent op energiesparen.be of via mijnverbouwpremie.be.
Op vlak van btw geldt het verlaagde tarief van 6 % voor woningen ouder dan tien jaar, mits de factuur rechtstreeks aan u als particulier wordt gericht door de aannemer. Dat scheelt al snel 2.000 euro op een dossier van 15.000 euro. De precieze voorwaarden zetten we uiteen in ons artikel over 6 % btw op een warmtepomp.
Een realistische berekening voor een woning met een warmtevraag van 18.000 kWh per jaar:
- Gasketel: 20.000 kWh aardgas aan circa 0,11 €/kWh, all-in, ofwel ongeveer 2.200 euro per jaar.
- R290-warmtepomp met een reële SCOP van 3,8: 4.740 kWh elektriciteit aan circa 0,35 €/kWh, ofwel ongeveer 1.660 euro per jaar.
- Besparing: 500 tot 700 euro per jaar, plus het wegvallen van de vaste gasaansluiting (150 à 250 euro).
Die besparing loopt fors op zodra u zelf stroom produceert. Met een installatie van 4 tot 6 kWp kan 30 tot 45 % van het warmtepompverbruik gedekt worden door eigen zonne-energie, wat de jaarfactuur nog eens enkele honderden euro's drukt. De rekenmethode staat in ons dossier over warmtepomp en zonnepanelen combineren. Zonder premie ligt de terugverdientijd doorgaans tussen 12 en 18 jaar, met premie en zonnepanelen tussen 8 en 12 jaar.
Waar u op moet letten bij uw keuze
Niet elke R290-warmtepomp is even goed. Het koelmiddel is een randvoorwaarde, geen kwaliteitslabel. Deze punten wegen zwaarder dan het merk op de kast:
- Modulatiebereik: een toestel dat kan terugmoduleren tot 20 à 25 % van zijn nominaal vermogen, vermijdt pendelen in het tussenseizoen. Pendelen kost rendement en verkort de levensduur van de compressor.
- Correcte dimensionering: laat een warmteverliesberekening maken per ruimte. Een te zwaar gedimensioneerd toestel is duurder in aankoop én in verbruik. In de meeste gerenoveerde rijwoningen volstaat 6 tot 8 kW.
- Geluidsniveau: kijk naar het geluidsvermogen in dB(A) bij nachtwerking en houd rekening met de afstand tot de perceelsgrens. Gemeentelijke reglementen en het Vlarem-kader stellen grenzen aan geluidshinder voor de buren.
- Aanvoertemperatuur bij -7 °C: vraag dit cijfer expliciet in de offerte. Een fabrikant die 75 °C claimt bij +7 °C buiten, zegt weinig over uw prestaties in januari.
- Ontdooiing: goede toestellen ontdooien op vraag en niet op vaste intervallen, wat tot 5 % verbruik scheelt.
Vraag altijd minstens drie offertes op bij een erkend installateur en laat elke offerte het vermogen, de SCOP bij uw temperatuurregime en de hydraulische scheiding vermelden. Een offerte die enkel een merk en een prijs vermeldt, geeft u geen enkele garantie op resultaat.
De richting is intussen duidelijk: propaan wordt de standaard voor residentiële warmtepompen tot 20 kW, omdat het tegelijk de wetgeving, de prestaties bij hoge temperatuur en de bevoorradingszekerheid oplost. Wie in 2026 kiest voor het R290 koelmiddel in zijn warmtepomp, kiest voor een toestel dat over vijftien jaar nog perfect onderhouden en bijgevuld kan worden. Dat is de kern van de zaak.
Veelgestelde vragen
Is een warmtepomp op propaan gevaarlijk in een woonwijk?
Nee, mits correcte plaatsing. Het koelcircuit is hermetisch gesloten en bevat 400 tot 900 gram propaan, vergelijkbaar met een derde van een campinggasfles. Omdat propaan zwaarder is dan lucht, moet de buitenunit wel op 1 tot 2 meter van kelderopeningen, lichtkokers en rioolputten blijven, en mogen er geen ontstekingsbronnen in die zone staan. Een gecertificeerd installateur respecteert die afstanden volgens IEC 60335-2-40.
Kan ik mijn radiatoren behouden met een R290-warmtepomp?
In de meeste gerenoveerde Belgische woningen wel. Propaan levert 65 tot 75 °C aanvoertemperatuur, waar klassieke koelmiddelen bij vriesweer op 50 à 55 °C blijven steken. Een warmteverliesberekening per ruimte blijft nodig: soms moeten één of twee radiatoren in de koudste kamers vergroot worden, maar een volledige vervanging van de afgiftesystemen is doorgaans niet vereist.
Wat kost het bijvullen van R290 tegenover R32?
Propaan kost enkele euro's per kilogram en is onbeperkt beschikbaar, terwijl R32 onder het dalende invoerquotum van de F-gassenverordening valt en jaar na jaar duurder wordt. Bij een monobloc is bijvullen bovendien zeldzaam, omdat het circuit in de fabriek gesloten wordt en niet ter plaatse gemonteerd hoeft te worden. De arbeidskosten van de koeltechnicus, 300 tot 600 euro per interventie, wegen zwaarder door dan het gas zelf.